Dankbaarheid is tegenwoordig overal. In boeken, in podcasts en zelfs in speciale dankbaarheidsdagboeken. Soms lijkt het wel alsof we naast gezond eten, genoeg bewegen en goed slapen nu ook nog dankbaar moeten zijn.

En eerlijk is eerlijk: dat kan weerstand oproepen.

Want als je moe bent, veel aan je hoofd hebt of gewoon niet lekker in je vel zit, is dankbaarheid vaak het laatste waar je mee bezig bent. Misschien zit je zelfs in een periode waarin het leven gewoon zwaar voelt. Door pijn, stress, verlies, zorgen of onrust. Dan kan dankbaarheid voelen als iets waar je helemaal geen ruimte voor hebt.

Juist op zulke momenten kan het idee van dankbaarheid irritatie oproepen. Alsof je iets positiefs zou moeten voelen terwijl je hoofd daar niet naar staat. Maar dankbaarheid gaat niet over doen alsof alles goed is. Het betekent alleen dat er, naast alles wat moeilijk is, soms ook dingen zijn die prettig of waardevol voelen.

Misschien is dat ook precies waarom dankbaarheid zoveel aandacht krijgt. Niet omdat het problemen oplost, maar omdat het invloed heeft op waar onze aandacht naartoe gaat. En daarmee ook op hoe we ons voelen. Ons brein speelt daarin een grotere rol dan we vaak denken.

Ons brein zoekt van nature naar problemen

Mensen zijn van nature meer gericht op wat niet goed gaat dan op wat wel goed gaat. Dat klinkt negatief, maar het is eigenlijk heel logisch. Ons brein is gebouwd om risico's op te merken. Om gevaar te herkennen. Om problemen alvast vooruit te denken.

Handig als je vroeger moest overleven in het wild. Minder handig als je vandaag wakker ligt van een volle inbox of een gesprek dat niet lekker liep.

Daardoor blijven negatieve ervaringen vaak langer hangen dan positieve.

Eén vervelende opmerking kan zwaarder voelen dan vijf complimenten.

Dankbaarheid doorbreekt dat patroon een beetje. Niet door te doen alsof alles perfect is, maar door bewust aandacht te geven aan wat er óók is.

Dankbaarheid helpt je anders kijken

Waar we onze aandacht op richten, bepaalt voor een groot deel hoe we ons voelen. Zijn we steeds bezig met wat beter moet, wat sneller moet of wat nog niet af is, dan blijft ons zenuwstelsel vaak in een soort "aan-stand" staan. Dankbaarheid helpt om die focus af en toe te verleggen.

Dat kan iets groots zijn, maar meestal zit het juist in kleine dingen. Een fijn gesprek. De zon op je gezicht. Een lekker kopje koffie. Even niets hoeven.

Door bewust stil te staan bij dat soort momenten, trainen we ons brein om ze sneller op te merken. Niet alleen achteraf, maar ook terwijl ze gebeuren.

Het gaat niet om positief denken

Misschien is dat wel het grootste misverstand rondom dankbaarheid: dat het betekent dat je altijd positief moet zijn.

Maar dankbaarheid is geen ontkenning van stress, verdriet of moeilijke periodes. Het betekent niet dat je overal "het goede van moet inzien". Het betekent alleen dat er, naast alles wat lastig of ingewikkeld is, soms ook iets moois of waardevols mag zijn.

En juist dat besef kan rust geven. Niet omdat problemen verdwijnen, maar omdat je jezelf eraan herinnert dat het leven meestal niet uit één ding tegelijk bestaat.

Een kleine oefening die wél haalbaar voelt

Misschien helpt het om dankbaarheid kleiner te maken dan we vaak denken. Het hoeft niet groots of perfect te zijn. En het hoeft geen lijst te zijn van tien dingen waarvoor je dankbaar "moet" zijn.

Probeer eens aan het einde van de dag één simpele vraag aan jezelf te stellen:

Wat was vandaag één moment dat even fijn voelde?

Meer hoeft het niet te zijn. Misschien was het een wandeling. Een goed gesprek. Het geluid van vogels. Of gewoon vijf rustige minuten zonder haast.

Het lijkt klein, maar juist daarin zit de oefening: je brein leren opmerken dat er, zelfs op moeilijke dagen, soms ook fijne momenten zijn.

Misschien is dat waarom het zo populair is

Misschien verlangen we juist nu zo naar dankbaarheid. Omdat we leven in een tijd waarin veel aandacht gaat naar snelheid, prestaties en prikkels. Naar wat beter kan, slimmer kan of productiever moet.

Dankbaarheid haalt je daar heel even uit. Het brengt je terug naar iets eenvoudigs: dit moment, zoals het nu is.

En misschien is dat uiteindelijk wat dankbaarheid met ons brein doet: het helpt ons om, midden in alle drukte, toch te blijven zien wat er óók nog goed is.

Precies dat oefenen we ook tijdens onze retraites op Vlieland. Even stoppen, even uit de "aan-stand", en opmerken wat er — naast alles wat druk of moeilijk is — óók nog aanwezig is. Niet zweverig, gewoon even ruimte maken voor jezelf. Wil je er eens bij zijn? Bekijk dan hier de komende retraites in de agenda.

Wat was voor jou vandaag dat ene moment dat even fijn voelde?