Stilte retraite: hoe een dag in stilte gaat en of het bij je past

Wat is een stilte retraite?

Een stilte retraite is een verblijf van een paar uur tot meerdere dagen waarin je niet praat. Vaak lever je ook je telefoon in en laat je boeken en muziek thuis, zodat er zo weinig mogelijk binnenkomt. Dan hoor je vooral de wereld om je heen en je eigen gedachten.

De vormen lopen ver uiteen. Een vipassana-cursus duurt tien dagen, en volgens de leefregels van die cursussen zwijg je vanaf het begin tot de ochtend van de laatste volle dag, ook zonder gebaren of briefjes naar andere deelnemers. Andere retraites zijn stil op vaste momenten: tijdens de maaltijden, in de ochtend of op één stiltedag in een langer programma. En er zijn programma’s met gesprekken en oefeningen, waarin een stiltewandeling één onderdeel is.

Hoe gaat een dag in stilte, uur voor uur?

Een dag in stilte heeft een vast ritme van zitten, lopen, eten en rusten, zodat je nergens over hoeft te beslissen. De tijden verschillen per plek. Zo kan een dag eruitzien:

1. 6.30 uur. Een bel maakt je wakker. Er is geen telefoon om naar te grijpen, dus je blijft nog even liggen en hoort de wind langs het raam.
2. 7.00 uur. Een halfuur zitmeditatie met de groep. Je hoofd is druk met lijstjes en met de vraag of thuis alles loopt.
3. 8.00 uur. Ontbijt zonder praten. Je merkt hoe snel je normaal eet, en hoe brood smaakt als niemand je iets vraagt.
4. 9.30 uur. Een wandeling of loopmeditatie buiten, in een laag tempo, met je aandacht bij je voeten en bij wat je hoort.
5. 11.00 uur. De begeleider geeft een korte uitleg en daarna zit je weer. Jij hoeft alleen te luisteren.
6. 12.30 uur. Lunch en rust. Nu de prikkels wegvallen, kan het zijn dat je slaperig wordt. Een dutje is dan prima.
7. 14.00 uur. Vrije tijd. Je loopt een rondje buiten of ligt op bed en kijkt naar de lucht. Zonder telefoon voelt een uur lang.
8. 16.00 uur. Bewegen of zitten, en om 18.00 uur avondeten, nog steeds zonder woorden.
9. 19.30 uur. Een laatste meditatie, daarna ga je vroeg naar bed.

Heb je iets nodig, dan kun je op veel plekken de begeleider kort spreken. Bij de vipassana-cursussen kan dat met de leraar, en met de organisatie voor praktische zaken. Vraag vooraf hoe dat werkt waar jij heen gaat, dan hoef je er in de stilte niet over na te denken.

Wat kan er in de stilte bij je opkomen?

Eerst komt er meestal onrust. Je grijpt naar de zak waar je telefoon zat, en je hoofd vult de stilte met plannen en oude gesprekken. Dat hoort erbij: het tempo van je week zit nog in je lijf.

Na een tijd zakt dat bij veel mensen. Geluiden worden scherper: je hoort de helm ritselen en verderop de branding. Eten smaakt sterker. Sommige mensen voelen pas in de stilte hoe moe ze zijn, en slapen de eerste middag diep.

Er kan ook iets opkomen wat minder prettig is, zoals verdriet, verveling, angst of een oude herinnering. Dat betekent niet dat je het fout doet. In een onderzoek onder 1.232 mensen die regelmatig mediteren zei 25,6 procent ooit een bijzonder onaangename ervaring met meditatie te hebben gehad. Dat kwam vaker voor bij wie een meditatieretraite had gevolgd.

Wordt het te veel, open dan je ogen en loop naar buiten. Voel je voeten op de grond en kijk naar iets ver weg. Zoek de begeleider op, want daar is die voor, ook in de stilte. Een paar ontspanningsoefeningen die je overal kunt doen zijn ook dan bruikbaar.

Hoe bereid je je voor op een stilte retraite?

Je bereidt je voor door thuis kleine stukjes stilte te oefenen en vooraf te regelen wat je anders in je hoofd meeneemt.

1. Oefen met korte stilte. Maak een wandeling zonder oortjes en zonder praten, of houd een ochtend vrij van telefoon en radio. Let op het moment waarop je onrustig wordt.
2. Zit elke dag tien minuten stil. Zet een wekker, sluit je ogen en volg de geluiden om je heen. Dwaal je af, dan kom je gewoon terug.
3. Regel thuis en werk vooraf. Zet een afwezigheidsmelding aan, spreek af wie wat overneemt en geef je naasten het nummer van de locatie voor noodgevallen.
4. Vraag de aanbieder naar de afspraken. Mag je schrijven? Is de begeleider bereikbaar? Kun je eerder vertrekken als het niet gaat?
5. Neem kleding voor buiten mee. Stevige schoenen en warme lagen, zodat je bij elk weer naar buiten kunt.
6. Houd de dag erna leeg. Na stilte komt alles harder binnen, van het verkeer tot je inbox. Plan geen volle agenda op de eerste dag thuis.

Past een korte stilte beter bij je dan een week?

Ken je stilte nog niet, dan past een korte vorm meestal beter: een stiltewandeling, een ochtend of één stiltedag. Je merkt dan hoe je hoofd en lijf reageren, zonder dat je dagen vastzit aan iets wat zwaar valt.

Een korte stilte is vaak de betere keuze als:

• je snel vol zit van prikkels en niet weet wat er gebeurt als die ineens wegvallen;
• je thuis voor anderen zorgt en een paar dagen onbereikbaar zijn je onrustig maakt;
• je nog nooit hebt gemediteerd.

Een week of tien dagen past eerder als je al een tijd mediteert en een stiltedag je goed beviel. Kies dan een plek met ervaren begeleiding die je tussendoor kunt spreken.

Bij psychische klachten, zoals angst, somberheid, trauma of een psychose in het verleden, overleg je eerst met je huisarts of behandelaar, want lange stilte kan veel losmaken. Dit artikel vervangt geen behandeling. Heb je aanhoudende klachten, ga dan naar je huisarts.

Een stiltewandeling is een eenvoudige manier om te beginnen. In de driedaagse Vlieland Retraite, een programma dat verder niet stil is, begint de laatste ochtend met een stiltewandeling door de natuur van het eiland, nog voor het ontbijt. Hoe zo’n wandeling voelt, lees je in de blog over een stiltewandeling op Vlieland. Bevalt die eerste stilte, dan is een stiltedag de volgende stap, en daarna pas een week.