Waddeneilanden: zo verschillen de vijf en welk eiland bij je past

Welke Waddeneilanden zijn er en wat hebben ze gemeen?

Nederland heeft vijf bewoonde Waddeneilanden: van west naar oost Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Ze liggen als een rij op de grens van twee werelden. Aan de noordkant de Noordzee met branding en een breed strand, aan de zuidkant de Waddenzee, die bij eb voor een groot deel droogvalt. De Waddenacademie noemt ze barrière-eilanden: ze schermen het kalme wad af van de open zee.

Daardoor lijken ze op elkaar. Op elk eiland vind je een strand aan de Noordzee, duinen met helm, een stuk bos en een dijk aan de wadkant waar je bij laagwater over het slik kijkt. Op elk eiland fiets je van het dorp naar het strand, en overal waait het harder dan thuis.

De verschillen zitten in de maat en de sfeer: hoe groot het eiland is, hoeveel dorpen er zijn, hoe druk het wordt in de zomer, hoe lang je op de boot zit en of je auto mee mag.

Hoe kom je er, en mag je auto mee?

Elk eiland heeft zijn eigen haven op het vasteland en zijn eigen boot, en de overtocht loopt uiteen van een klein half uur tot een paar uur. De reisduur hieronder is zoals de rederijen die zelf noemen; vertrektijden en tarieven zoek je bij hen op.

• Texel bereik je vanuit Den Helder. De boot van TESO doet er ongeveer twintig minuten over en je auto mag mee aan boord.
• Vlieland bereik je vanuit Harlingen met Rederij Doeksen. De veerboot doet er ongeveer anderhalf uur over, de sneldienst ongeveer drie kwartier. Als bezoeker neem je je auto niet mee; je parkeert in Harlingen.
• Terschelling bereik je ook vanuit Harlingen. De veerboot doet er ongeveer twee uur over, de sneldienst ongeveer vijftig minuten, en je auto mag mee.
• Ameland bereik je vanuit Holwerd met Wagenborg. De veerboot doet er ongeveer vijftig minuten over, de sneldienst ongeveer twintig minuten. Je auto mag mee; vooraf reserveren verzekert je van een plek aan boord.
• Schiermonnikoog bereik je vanuit Lauwersoog, ook met Wagenborg. De veerboot doet er ongeveer drie kwartier over. Bezoekers laten hun auto op Lauwersoog staan.

Met het openbaar vervoer zijn Vlieland en Terschelling het makkelijkst te bereiken: in Harlingen stopt de trein naast de boot. In Den Helder brengt een bus je van het station naar de veerhaven, en naar Holwerd en Lauwersoog ga je met de bus.

Die auto maakt het grootste verschil in hoe je vakantie voelt. Op Vlieland en Schiermonnikoog bestaat de keuze niet: je loopt, fietst of neemt de bus, en dat merk je al op de veerdam aan hoe stil het is.

Wat voor karakter heeft elk eiland?

Texel is het grootste en het drukste, Schiermonnikoog het kleinste en het stilste, en de drie ertussen hebben elk een eigen mengsel van dorp en natuur.

Texel is volgens de VVV het grootste Waddeneiland, met zeven dorpen en ruim dertig kilometer strand. Het voelt als een stuk Noord-Holland op zichzelf: boerenland met schapen, bos, een nationaal park in de duinen en een hoofddorp met winkels en musea. Er is ook iets te doen als het regent, en dat merk je in de zomer aan de drukte.

Vlieland heeft één dorp en verder natuur. Achter het dorp liggen bos en duinvalleien, en in het westen de Vliehors, een kale zandvlakte waar je ver kunt kijken.

Terschelling is lang en afwisselend: een levendig havendorp in het westen, een rij kleine dorpen langs de wadkant, een breed strand en in het oosten de kwelders van de Boschplaat, waar niemand woont. In juni verandert het eiland volgens de VVV tien dagen in een podium, tijdens het theaterfestival Oerol. Wie dan rust zoekt, kiest een andere week.

Ameland heeft volgens de gemeente vier dorpen en zevenentwintig kilometer Noordzeestrand. De dorpen liggen als kralen naast elkaar, met oude commandeurshuizen, en tussen dorp en strand ligt overal duin. Gezinnen komen er graag: het is overzichtelijk en elk dorp heeft voorzieningen.

Schiermonnikoog is volgens de VVV het kleinste bewoonde Waddeneiland, met één dorp, en het is grotendeels nationaal park, sinds 1989. Het strand is er heel breed en de kwelders aan de oostkant zijn stil. ’s Avonds hoor je in het dorp vooral de wind.

Welk eiland past bij wat je zoekt?

Kies eerst op wat je overdag wilt doen en op hoeveel mensen je om je heen wilt, en pas daarna op de reistijd.

• Je wilt afwisseling, winkels en een plan voor regendagen. Texel. Korte overtocht, veel dorpen, musea en terrassen. De keerzijde: in de vakantie is het druk en voelt het minder als een eiland.
• Je wilt een gezinsvakantie met strand en fietsen. Ameland of Texel. Beide zijn overzichtelijk, met voorzieningen in elk dorp en de auto als dat uitkomt.
• Je wilt ruimte, lange tochten en af en toe cultuur. Terschelling. Je kunt er dagen fietsen zonder steeds hetzelfde pad te nemen, en in juni is er Oerol. Reken op een langere overtocht.
• Je wilt stilte en weinig prikkels. Vlieland of Schiermonnikoog. Bezoekers komen zonder auto en er is één dorp. Achter de laatste huizen begint de natuur. Vlieland heeft daarbij bos en de Vliehors, Schiermonnikoog kwelders en dat brede strand.

Alle vijf zijn in de zomervakantie op hun drukst. Kom in het voorjaar of het najaar als je het strand leeg wilt zien.

Een Waddeneiland past minder als je slecht tegen wind kunt of veel waarde hecht aan een avondprogramma. Buiten Texel en de grotere dorpen van Terschelling en Ameland is het na het eten snel stil. En wie liever de auto pakt dan de fiets, mist op Vlieland en Schiermonnikoog een groot deel van het eiland.

Hoe kies je als je vooral rust zoekt?

Zoek je rust, kies dan een van de twee kleine eilanden, blijf meer dan één nacht en ga buiten de schoolvakanties.

Op Vlieland en Schiermonnikoog werkt de rust vanzelf, omdat er weinig is dat om je aandacht vraagt. Er is geen verkeer en geen winkelstraat. Je dag krijgt het ritme van het getij en het licht: bij laagwater loop je de dijk op, bij harde wind zoek je het bos. Waarom de natuur je hoofd rustiger kan maken, lees je in de blog over natuur en rust in je hoofd.

Twijfel je tussen de twee, kijk dan naar de reis. Vanuit het westen en het midden van het land is Harlingen dichterbij; vanuit het noorden en het oosten ligt Lauwersoog meer voor de hand. Wil je bos naast strand, dan is dat Vlieland.

Wil je de rust met begeleiding erbij, dan is er op Vlieland de driedaagse Vlieland Retraite, in een hotel aan het strand, met tijd om zelf het eiland op te gaan. Neem een jas mee die tegen wind kan. De rest regelt het eiland.