Gids / Rust en overprikkeling

Werk-privébalans: zo houd je de grens als je ook thuis zorgt

Een betere werk-privébalans begint met een paar vaste grenzen: een vast moment waarop je werkdag stopt, uren waarin je niet bereikbaar bent en zorgtaken die je thuis eerlijk verdeelt. Zorg je ook voor kinderen of ouders, houd dan een week lang bij waar je tijd heen gaat. Daarna verander je één ding tegelijk, te beginnen met het kleinste.

Een dampende mok thee op een houten vensterbank, met daarachter lage duinen met helmgras en de zee onder een bewolkte avondlucht

Wat betekent werk-privébalans als je ook thuis zorgt?

Een goede werk-privébalans betekent dat je werk en je leven thuis elkaar niet steeds opslokken, en dat er in je week tijd overblijft die van jou is. Wie alleen werk en vrije tijd hoeft te verdelen, redt het vaak met op tijd stoppen. Zorg je thuis ook voor kinderen, een ouder of allebei, dan heb je twee werkdagen. Na het werk begint de tweede: koken, de was, een telefoontje met de thuiszorg, huiswerk, een boodschap voor je moeder.

De grens schuift ook de andere kant op. Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO was in 2023 42 procent van de werknemers vaak of altijd buiten werktijd bereikbaar voor collega’s of klanten. In hetzelfde onderzoek zei 6,1 procent dat ze hun gezin of familie vaak of zeer vaak verwaarloosden door het werk. Andersom, het werk dat leed onder thuis, gold voor 2,1 procent.

Je merkt het vooral ‘s avonds. Je zit op de bank met de laptop op schoot, en je hoofd is al bij de planning van morgen. Op een paar vaste punten een grens trekken en die bewaken, daar begint het mee.

Waar trek je de grens tussen werk en thuis?

Trek de grens op momenten die elke dag terugkomen: het einde van je werkdag, de avond en het weekend. Hoe vaster het moment, hoe minder je er elke dag opnieuw over hoeft te beslissen.

  1. Kies een vast afsluitmoment. Schrijf aan het eind van je werkdag in vijf minuten op wat morgen als eerste moet. Klap daarna de laptop dicht en leg hem uit het zicht. Werk je thuis, zet hem dan in een kast of een tas, zodat de keukentafel weer een keukentafel is.
  2. Spreek offline uren af. Kies een blok in de avond waarin je geen werkmail en geen werkapp opent, bijvoorbeeld vanaf het eten tot de volgende ochtend. Zet de meldingen van werkapps in die uren uit. Vertel je collega’s wanneer je weer bereikbaar bent, dan hoeven ze niet te raden.
  3. Maak een overgang. Loop een kwartier om het blok of drink een kop thee bij het open raam, voordat je aan de tweede werkdag begint. Wie naar huis fietst of rijdt, heeft die overgang al. Thuiswerkers maken hem zelf.
  4. Houd één dagdeel per week vrij van zorg. Geen taak voor een ander, ook geen huishouden. Dit is het lastigste punt, en daarom ook het eerste dat verdwijnt als het druk wordt.

Hoe moeilijk het kan zijn om je telefoon echt weg te leggen, en waarom dat zo is, lees je in de blog over je telefoon wegleggen.

Hoe verdeel je de zorgtaken thuis?

Zet alle zorgtaken één keer op papier en kijk per taak wie hem kan doen. Veel taken liggen bij jou omdat je ze ooit oppakte, en sindsdien heeft niemand er meer naar gekeken.

  • Schrijf alles op, ook de kleine dingen: de medicijnen van je vader klaarzetten, de schoolapp bijhouden, de afspraken bij de huisarts, het boodschappenlijstje.
  • Zet achter elke taak een naam. Een partner, een broer of zus, een kind dat oud genoeg is, een buurvrouw of hulp van buiten. Een taak die je overdraagt, draag je helemaal over, inclusief het onthouden ervan.
  • Bespreek het op een vast moment. Tien minuten per week aan tafel werkt beter dan losse verzoeken tussendoor, als iedereen al moe is.

Loopt het op je werk vast door de zorg thuis, dan kun je je werkgever vragen om andere werktijden. Volgens de Rijksoverheid doe je dat schriftelijk, uiterlijk twee maanden voor de datum waarop je wilt beginnen, en je moet minstens een halfjaar in dienst zijn. Je werkgever moet uiterlijk een maand voor die datum schriftelijk reageren. Vraag je het om te kunnen mantelzorgen of om te zorgen voor kinderen jonger dan acht jaar, dan kan het ook bij een werkgever met minder dan tien medewerkers. Kom met een concreet voorstel, zoals op dinsdag om drie uur stoppen en dat uur ‘s ochtends eerder beginnen.

Hoe het voelt om tegelijk voor kinderen en ouders te zorgen, en waarom het schuldgevoel daarbij zo hardnekkig is, lees je in de blog over zorgen voor kinderen en ouders tegelijk.

Hoe zie je waar je tijd heen gaat?

Houd een week lang bij waar je uren heen gaan, en kijk daarna wat er voor jezelf overbleef. Een week voelt vaak voller dan je kunt uitleggen. Op papier zie je waarom.

  1. Neem een vel papier met zeven kolommen, één per dag, en verdeel elke dag in ochtend, middag en avond.
  2. Schrijf in elk vak in een paar woorden wat je deed: werk, zorg, huishouden, slapen of iets voor jezelf.
  3. Kleur aan het eind van de week de vakken die echt van jou waren. Een vak telt alleen als je er zelf voor koos en er niemand op je wachtte.
  4. Kijk naar de volle dagen. Zoek de avonden waarop werk doorliep, en de zorgtaak die elke dag terugkwam.
  5. Kies één ding om te veranderen, het kleinste dat je kunt bedenken. Eén vaste avond zonder laptop houd je langer vol dan een heel nieuw rooster.

Doe het overzicht na een maand nog eens. Dan zie je of de nieuwe grens houdt, of dat hij langzaam weer is opgeschoven.

Wanneer helpt het om afstand te nemen?

Een paar dagen buiten je eigen week helpen als je merkt dat de grenzen steeds opnieuw wegzakken. Van een afstand zie je beter welke afspraken je met jezelf en met anderen wilt maken. Thuis, tussen de wasmand en de mail, lukt dat zelden.

Dat kan bij een vriendin zijn, of in een huisje met een lege agenda. Op Vlieland ligt het hotel direct aan het strand, en daar is Rust en Reset twee dagen met sessies waar je zelf voor kiest en veel vrije tijd. Neem je weekoverzicht mee. Met de wind van zee om je hoofd kijk je er anders naar.

Slaap je al langere tijd slecht, ben je somber of voelt alles te veel, ga dan naar je huisarts. Heeft het vooral met je werk te maken, dan kun je ook naar de bedrijfsarts. Dit artikel vervangt geen behandeling.

Samengevat

  • Wie naast het werk thuis zorgt voor kinderen of ouders, heeft eigenlijk twee werkdagen, en dan verschuift de grens tussen werk en thuis aan twee kanten.
  • Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO was in 2023 42 procent van de werknemers vaak of altijd buiten werktijd bereikbaar voor collega's of klanten.
  • Een vast afsluitmoment, offline uren in de avond, een overgang van werk naar thuis en één dagdeel per week vrij van zorg zijn de vaste punten waar je de grens trekt.
  • Zet alle zorgtaken thuis één keer op papier, zet er een naam achter en draag een taak helemaal over, inclusief het onthouden ervan.
  • Wie wil mantelzorgen of zorgt voor kinderen jonger dan acht jaar, kan de werkgever volgens de Rijksoverheid schriftelijk vragen om andere werktijden, ook bij een werkgever met minder dan tien medewerkers.
  • Een weekoverzicht op papier laat zien welke dagdelen echt van jou waren, en van daaruit verander je één ding tegelijk.

Veelgestelde vragen

Hoe stop je met werkmail lezen in de avond?

Kies een vast blok in de avond waarin je geen werkmail en geen werkapp opent, en zet de meldingen van die apps in die uren uit. Laat je collega's weten vanaf wanneer je weer bereikbaar bent. Leg je laptop en werktelefoon buiten het zicht, dan pak je ze minder snel uit gewoonte.

Mag ik mijn werkgever vragen om andere werktijden als ik mantelzorger ben?

Ja. Volgens de Rijksoverheid doe je dat schriftelijk, uiterlijk twee maanden voor de datum waarop je wilt beginnen, en je moet minstens een halfjaar in dienst zijn. Je werkgever moet uiterlijk een maand voor die datum schriftelijk reageren en kan alleen weigeren met een zwaarwegende reden. Kijk ook in je cao, want daar kunnen extra afspraken in staan.

Hoe houd je een werk-privébalans als je thuiswerkt?

Maak zelf de overgang die je anders onderweg naar huis hebt, zoals een korte wandeling om het blok aan het eind van je werkdag. Ruim je laptop op in een kast of tas, zodat de tafel weer van thuis is. Een vaste eindtijd helpt thuis nog meer dan op kantoor.

Wanneer ga je naar de huisarts of bedrijfsarts?

Ga naar je huisarts als je al langere tijd slecht slaapt, somber bent of het gevoel hebt dat alles te veel wordt. Heeft het vooral met je werk te maken, dan kun je ook een afspraak maken met de bedrijfsarts. Een betere planning vervangt geen behandeling.


Mischa

Ademcoach, begeleidt je in Zeewind

Adem even mee

Vier tellen in, vier tellen uit. Zo begint Zeewind, onze gratis ademsessie met de stem van Mischa en de klanken van de handpan. Ruim een kwartier voor jezelf, thuis, wanneer het jou uitkomt.

Handig! We houden je gelijk op de hoogte van nieuwe retraites en onze blogs.